Het gebeurt zomaar: iemand zegt of doet iets, en je bent diep gekwetst. Het was gemeen, niet eerlijk en je bent terecht ontzettend boos. Je wilt het de ander betaald zetten, maar diep van binnen weet je dat je de ander moet vergeven. Je probeert het ook echt, maar toch blijf je die boosheid voelen. Wat doe je dan? Bestaat er zoiets als vergeten en vergeven? Wat is vergeving precies en hoe doe je dat, vergeven?
- Wat is vergeving?
- Hoe kun je iemand vergeven?
- Waarom is vergeving belangrijk en wat gebeurt er als je niet kunt vergeven?
- Moeten we alles maar vergeven en vergeten?
- Verzoening
Wat is vergeving?
Vergeving wil zeggen dat je iemand niet meer kwalijk neemt wat hij of zij heeft gedaan waardoor jij geestelijk of materieel gezien schade hebt geleden. Door te vergeven kun je pijn en onrecht uit het verleden loslaten.
Het wil niet zeggen dat je daarmee goedkeurt wat de ander heeft gedaan, maar je geeft je recht op wraak en je aanspraak om het iemand nog eventjes duidelijk te zeggen op.
Vergeving in de Bijbel
Vergeving is een Bijbels principe. ’Verdraag en vergeef elkaar als iemand iets tegen u heeft. Volg hierin het voorbeeld van Christus, die u zonder meer vergeven heeft‘, staat er in Colossenzen 3:13. Het is een daad van genade om een ander te vergeven. Als Gods beelddragers zijn we geroepen om op Hem te lijken. Wij zijn vergeven omdat Hij ons vergeven heeft. Dat is ook de reden waarom wij anderen kunnen vergeven.
Alleen uit onszelf lukt vergeven vaak niet. Het is eigenlijk een bovennatuurlijk proces, een gevolg van Gods vergeving en zijn onvoorwaardelijke liefde voor ons.
Omdat Hij ons liefheeft en ons vergeven heeft, mogen wij ook de ander liefhebben en vergeven. Die liefde is een geheim dat wij als mensen nooit helemaal zullen begrijpen.
Hoe kun je iemand vergeven?
Vergeving begint altijd bij jezelf. Bedenk dat je zelf ook had kunnen doen wat de ander heeft gedaan. We hebben allemaal te dealen met schuld, schaamte en angst, waardoor we anderen ook kunnen kwetsen. Vergeving is een proces, dat bestaat uit drie stappen: bewustwording, voelen en loslaten.
- De eerste stap is bewustwording. Dan gaat het erom dat je weet en benoemt wat je is aangedaan.
- Vervolgens mag je ook echt voelen wat er gebeurd is en God toelaten bij die wond.
- Tenslotte is het belangrijk om uit te spreken dat je het gebeurde los wilt laten.
Loslaten
Loslaten is een van de moeilijkste dingen in het leven. We willen vaak liever alles in eigen hand houden. Soms helpt het daarom om dat te doen waar iemand bij is als getuige, bijvoorbeeld een pastoraal werker, een predikant of psycholoog. Sommige mensen vinden het fijn om het tastbaar te maken, bijvoorbeeld door een kruisje in huis te hangen of een Bijbel neer te leggen. Om als het ware ook symbolisch uit te spreken: Dit is me aangedaan, maar ik ben bereid om dit los te laten. Anderen vinden het fijn om alles van zich af te schrijven.
Er zijn veel manieren om vergeving vorm te geven, maar het belangrijkste is: Wat gebeurt er in je hart? Hoe kun je die pijn op hartniveau aan Jezus geven? Voor sommigen is zelfs het uitspreken van die vergeving al best heftig. Het kan een soort rechtvaardiging lijken voor de persoon die jou wat aangedaan heeft. Dan zou de ander zijn of haar straf ontlopen. Maar door je pijn aan God te geven, kun je ook tegen Hem zeggen: U bent mijn rechter. Ik wil loslaten dat ik iets te zeggen heb over deze persoon.
5 tips voor vergeving
- Besef waar je zelf voor vergeven bent.
- De ander heeft er geen last van als jij niet wilt vergeven. Je hebt alleen jezelf ermee. Is het je dat waard?
- Zegen de ander.
- Anderen vergeven begint met het besef: waar ben ík voor vergeven? Als je niet vergeeft, raak je gevangen in je eigen hart en gedachten. Door te beseffen waar jij voor vergeven bent, kun je ook ruimte maken voor de ander.
- Vergeving is wrok loslaten. Je geeft daarmee je recht op wraak én je aanspraak om het iemand nog eventjes ‘fijntjes’ te zeggen op.
Waarom is vergeven belangrijk en wat gebeurt er als je niet kunt vergeven?
Door te vergeven kom je vrij van je eigen pijn en kunnen relaties herstellen. Als je niet kunt vergeven, kun je in je wrok blijven hangen. Het kan maken dat je gevangen blijft zitten in je eigen pijn met de ander. Je komt nooit los van elkaar.
Het weerhoudt je ook om onbevangen in het leven te staan en open contact te maken met andere mensen. Je kunt heel gemakkelijk ongezonde patronen ontwikkelen in het leggen van relaties. Het kan zijn dat je je afsluit voor mensen onder het mom van: Er is mij zo’n pijn aangedaan, dit laat ik niet wéér gebeuren. De herinnering aan de verwonding kan ook in relatie met iemand anders getriggerd worden. Je wordt dan herinnerd aan de persoon die iets heeft misdaan en reageert dan weer vanuit de pijn die je toen voelde.
Niet kunnen vergeven kan ook schadelijk zijn voor je relatie met God. Het kan tussen God en jou in komen te staan, want God vraagt van ons om anderen te vergeven. In Mattheüs 6:14-15 staat: ’Want als u de mensen vergeeft wat zij verkeerd hebben gedaan, zal uw hemelse Vader ook u vergeven wat u verkeerd gedaan hebt. Maar als u hen niet vergeeft, zal uw hemelse Vader ook u niet vergeven.‘ Als je wilt leven vanuit Gods vergevende genade, mag je een ander die genade van jou nodig heeft ook vergeven.
De kracht van vergeving
Vergeven doet vooral iets met jezelf. Als je gaat vergeven, brengt dat herstel en genezing. Er ontstaat weer ruimte. Je blijft niet langer hangen in wat je is aangedaan, maar kiest ervoor om door te gaan en het de ander niet meer kwalijk te nemen. Je kunt weer verder.
Gelukkig hoef je dat niet te doen in eigen kracht. De Heer wil je helpen, Hij weet wat je is aangedaan en Hij kent je pijn. Hij heeft zelf ook onrechtvaardig geleden. Als je moeite hebt met vergeving schenken, vraag Hem dan in gebed om kracht om je te helpen de ander ruimhartig te vergeven.
Moeten we alles maar vergeven en vergeten?
Veel mensen zijn grootgebracht met een aantal halve waarheden rond vergeving. Wie kent niet de uitdrukking ‘Vergeten en vergeven’? Er is in de Bijbel (in Jeremia 31:34) één tekst waarin staat: ‘Ik zal de zonden vergeven en ik zal ze niet meer herinneren.’ Maar dat slaat eigenlijk alleen op God.
Vergeten en vergeven is een kwaliteit van God, die wij niet hebben. Ik denk dat het ook niet goed is voor je. Stel, wij vergeten wat ons is aangedaan, dan zouden we dus zo wéér door iemand mishandeld kunnen worden… Dan zouden we bij wijze van spreken ons huis nog steeds niet afsluiten en kan een volgende dief zo weer naar binnen lopen. Het is dus eigenlijk heel goed dat we wel vergeven, maar dat we niet altijd vergeten.
Ons geheugen zit ook niet zo in elkaar dat we zomaar kunnen vergeten. Eigenlijk is het ook een bescherming, dat we op onze hoede zijn voor mensen die niet te vertrouwen zijn, of voor mensen die misbruik van ons hebben gemaakt. Anders is het wanneer we mensen een nieuwe kans hebben gegeven wanneer zij vergeving hebben gevraagd, berouw hebben getoond en wanneer er verzoening heeft plaatsgevonden.
Wat als je nog boos bent op de ander?
Na vergeving kan verzoening mogelijk zijn, maar dan nog kan het nog lang duren voor een relatie hersteld is. Soms herstelt de relatie nooit meer (helemaal), bijvoorbeeld als het vertrouwen in de ander totaal beschaamd is. Vertrouwen komt te voet en gaat te paard, is een bekend gezegde. Misschien ben je nog wel ontzettend boos op de ander.
Boosheid kan heel rechtvaardig zijn als het gaat om onrecht. Daar mag je terecht boos over zijn, maar je mag ook het oordeel verder aan God overlaten. Dus als die boosheid jou in zijn greep houdt, niet alleen over deze persoon, maar ook over allerlei andere mensen die je tegenkomt, dan is het een signaal om te kijken wat er is aangetast. Je vrijheid? Veiligheid? Een incident kan verschillende invalshoeken hebben om te genezen. Daar is vergeving een onderdeel van.
Voor sommige situaties zul je, net als bij een verwonding aan je lichaam, fysiotherapie nodig hebben om weer goed te kunnen bewegen. Zo kan ook bij een gevolg van iets wat iemand je heeft aangedaan een psycholoog, pastoraal medewerker of maatschappelijk werk helpen.
Soms hebben mensen het idee dat ze niet meer boos mogen zijn, wanneer ze proberen te vergeven. Maar wanneer je probeert te vergeven dan heb je het juist nodig dat je heel goed beseft wat iemand je heeft aangedaan. Dat je weet wat je pijn en verdriet is. Het is goed dat je jezelf en dat wat je is aangedaan serieus neemt. Dat zowel verdriet als boosheid er mogen zijn. Dat vergeving niet lichtvaardig is, maar doordacht.
Wanneer mensen te snel vergeven, bestaat het gevaar dat ze zichzelf niet meer serieus nemen. En hun pijn dus ook niet. Als je pijn vergelijkt met een serieuze wond, en je zou daar alleen een pleister overheen plakken, dan komt het niet goed. Het is nodig om te kijken: wat is er nodig voor genezing van deze wond?
Verzoening
Uiteindelijk is het het mooist als er verzoening plaatsvindt. Dat je samen weer door één deur kunt. Het was Jezus‘ gebed dat wij als zijn volgelingen één zouden zijn (Johannes 17:21). Verzoening is soms een lange weg, maar het is mogelijk.
Het verhaal van Jozef
Het verhaal van Jozef (vanaf Genesis 37) vind ik een mooi voorbeeld van wat vergeving en verzoening uitwerkt. Jozef werd als jongen verkocht door zijn broers, als slaaf naar Egypte. Maar daar wordt hij uiteindelijk onderkoning. Jaren later komt er een hongersnood in Israël en reizen Jozefs broers af naar Egypte, omdat daar nog koren is. De broers herkennen Jozef niet, maar hij hen wel. Als hij zich aan hen bekend maakt, komt hun schuldgevoel over wat ze hem hebben aangedaan naar boven. Maar Jozef weet dat God een plan met zijn leven heeft en dat Hij hem vooruit had gestuurd naar Egypte om zijn familie te redden. Daarom kan hij zijn broers van harte vergeven. Aan het eind van het verhaal wordt Jozef met zijn hele familie verenigd.
Wat als Jozef boos gebleven was en zijn broers niet had vergeven? Dan had hij ook nooit meer zijn oude vader en zijn jongste broer Benjamin gezien. Maar doordat Jozef verder kon kijken en Gods hand hierin kon zien, was hij bereid zijn broers te vergeven en zelfs om zich te verzoenen met zijn broers.
Met elkaar verder
Goede relaties zijn kostbaar. En ook al wordt de relatie niet meer zo goed als het was, het is mooi als je weer vriendelijk en met respect met elkaar om kunt gaan.
’Hoe goed is het, hoe heerlijk als broeders bijeen te wonen! Goed als olie op het hoofd… Daar geeft de Heer zijn zegen: leven voor altijd.‘ (Psalm 133:1 en 3b).
