fbpx
Home Thema'sBemoediging Schuldig tegenover God?

Schuldig tegenover God?

door Caroline de Vente
Schuld en schuldgevoel

Ooit heb ik een man ontmoet die altijd maar herhaalde dat hij alles fout had gedaan. Echt iets concreets kon hij eigenlijk niet noemen. Hem proberen op andere gedachten te brengen door te zeggen dat we allemaal wel fouten maken, had geen enkel effect. De man in het voorbeeld praatte zichzelf schuld aan. Misschien was het terecht dat hij zich schuldig voelde. Maar omdat hij niet wist waarover, bleef hij in die schuldgevoelens hangen. Zo iemand is een crime voor zichzelf en voor zijn omgeving.

Het verschil tussen schuld en schuldgevoel

Er is een verschil tussen schuld en schuldgevoel. Je kunt je soms schuldig voelen over dingen die niet goed lopen. Maar had je iets aan de situatie kunnen doen of heb je iets nagelaten waardoor het zover is gekomen? Zo niet, dan kun je niet spreken van werkelijke schuld.

Je kunt jezelf schuld aanpraten, maar er kan jou ook schuld worden aangepraat. Bijvoorbeeld door je opvoeders, door je omgeving, door het kerkelijk spreken over schuld(belijdenis) en het ontbreken van de genadeverkondiging. Dan praat je in algemeenheden, zoals ik zei tegen die man: alle mensen doen verkeerd. Misschien is dat wel zo, maar is dat echt schuld?

Het mag ons inspireren om steeds weer opnieuw te beginnen

Schulden?

In de coronatijd liepen veel ondernemers vast. Daardoor kregen ze (financiële) schulden. Maar dat was geheel buiten hun schuld! Toch was die schuld er wel degelijk. Gelukkig nam de regering die schuld over en zorgde voor (financiële) vereffening. Wij kunnen dus buiten onze schuld in omstandigheden terechtkomen waarin wij toch hulp nodig hebben om uit de schuld te komen.

Ook in het verkeer wordt gesproken over schuld. Wie een verkeersfout heeft gemaakt en een ongeval veroorzaakt, is schuldig. Ook al is er geen sprake van boze opzet en gaat het om een noodlottige samenloop van omstandigheden, toch zegt de rechter dat zo iemand schuldig is.

Lees ook: Help! Wat moet ik doen bij schulden? 

Echte schuld

‘Echte’ schuld – tegenover God en mensen – heeft te maken met fouten: ik heb iets verkeerd gedaan en ik ben daar zelf verantwoordelijk voor. In de bijbelse taal heet dat: zondigen. Dat is: het concreet overtreden van Gods geboden. Het is geen lot (‘Ik kan er niets aan doen’), maar schuld. Ons eigen hart is de bron, wij doen zelf verkeerde daden. Dat je dan erkent dat je fout zit, is het eerste wat hierbij nodig is.

Wij zijn volgens Gods Woord verantwoordelijk voor ons leven, maar ook breder: voor het leven van onze naaste en voor de wereld. God stelt ons kritische vragen: Waar is je broeder, voor wie ben jij een naaste? Heb je de zieken bezocht en de naakten gekleed? De hongerigen te eten en de dorstigen te drinken gegeven? Heb je de gevangenen bezocht en de vreemdelingen gastvrij opgenomen?

Dat wij dat niet altijd (allemaal) doen, is geen boze opzet en toch is het, net als in het verkeer, een menselijke fout, een tekort in menselijkheid in een wereld die God heel anders voor ogen heeft. Je kunt dat ‘collectieve schuld’ noemen. Maar het wordt pas ‘echte’, persoonlijke schuld als je je verantwoordelijkheid afschuift, door bijvoorbeeld te zeggen: ‘Wat kan ik eraan doen? Niks.’

Het koninkrijk van vrede

De Bijbel houdt ons een wereld voor waar kinderen spelen en ouderen in vrede leven. Waar geen honger is of dorst, geen onrecht en geen pijn. Waar mensen in vrede met elkaar leven en de onderlinge vrede bevorderen. Als wij dat visioen niet kennen, beseffen we niet dat we hierin tegenover God tekortschieten en dus zondige mensen zijn. Wij kennen onze schuld voor God niet. Want Hij wil méér. Hij heeft ons op de wereld gezet om het er goed te hebben en om die wereld goed te maken.

Je kunt het niet ongedaan maken, maar je hoeft er ook niet in te blijven hangen

Onder deze schuld hoeven we niet gebukt te gaan. Het mag ons juist inspireren om steeds weer opnieuw te beginnen. Dat is: leven uit vergeving. Christus heeft ons door zijn sterven verzoend met God. Daarom is het evangelie een boodschap van hoop en een altijd nieuw begin. Christus heeft ons ook laten zien hoe wij als mensen zijn bedoeld. Wie Hem volgt, is opgenomen in die gemeenschap van mensen die het koninkrijk van de vrede kennen, verwachten en eruit leven.

Als wij zondigen tegen dat koninkrijk en zijn Koning, doordat wij anderen schaden, iets aandoen of tekortdoen, moeten wij onze schuld belijden. Dat is iets anders dan wat vage schuldgevoelens. We moeten erkennen dat straf verdiend is, onszelf niet verdedigen, maar verlangen naar een nieuw leven. Breken met de zonde en van gedrag veranderen. Dan doet God wat wij Hem vervolgens moeten nadoen: Hij vergeeft. Letterlijk: Hij laat los.

Nieuwe keuzes

Zo bezien is schuld iets wat voorbijgaat. Je kunt het niet ongedaan maken, maar je hoeft er ook niet in te blijven hangen. Onze relatie tot God is niet die van schuldige zondaars, maar van in Christus verzoende en vergeven mensen, die door Gods Geest worden geïnspireerd tot een leven zoals God het bedoeld heeft. Dat wij vergeving ontvangen als wij schuld belijden, betekent niet dat Christus de verantwoordelijkheid overneemt. Het betekent wel dat de schuld weg is (‘geworpen in de diepten van de zee’, Micha 7:19). En het betekent dat wij mogen verdergaan en nieuwe keuzes mogen maken om de mens te zijn die God in ons ziet.

Uit de Bijbel

Wat ik verlang te doen, het goede, laat ik na; wat ik wil vermijden, het kwade, dat doe ik.
Romeinen 7:19

Meer bijbelteksten over schuld:

  • Psalm 51
  • 1 Johanns 1:8-9
  • Micha 7:19

Om over na te denken:

  1. Stel, iemand zegt: ‘Ik voel me zo schuldig. Ik heb ooit mijn vrouw bedrogen met een ander, maar ik kan het niet meer herstellen, want zij leeft niet meer.’ Wat zou je hierop antwoorden?
  2. Iemand zegt: ‘Ik ga elke avond naar bed met het gevoel dat ik mensen teleurgesteld heb, mijn werk niet goed genoeg gedaan heb, in alles tekortgeschoten ben. Als echtgenote en moeder zou ik ook meer mijn best kunnen doen. Ik belijd dat elke avond als schuld voor God.’ Is hier sprake van schuld of van schuldgevoel?
  3. Vergeven is loslaten. Aan wie en voor wat moet je vergeving vragen? Hoe doe je dat? Tip: lees Psalm 51 hardop. En lees dit artikel: wat is vergeving en hoe kun je vergeven?

Harry Klaassens is predikant van de PKN in Erica en Klazienaveen.

Deze overdenking is eerder gepubliceerd in Elisabeth (2021, editie 22) over schulden. Wil jij de Elisabeth ook ontvangen? Neem een proefabonnement en krijg Elisabeth Magazine 6x voor slechts 12 euro. 

Tekst: Harry Klaassens
Beeld: Ekaterina Bolovtsova via Pexels

Copyright © Royal Jongbloed All Rights Reserved