Home Thema'sGeloven Dominee Tjerk van Dijk verloor zijn vrouw aan zelfdoding

Dominee Tjerk van Dijk verloor zijn vrouw aan zelfdoding

door skempenaar
Tjerk van Dijk

Vijf jaar geleden verloor dominee Tjerk van Dijk (59) zijn vrouw Jannet aan zelfdoding. Al jaren had ze moeite met de zwaarte van het leven; daarom begrijpt Tjerk haar beslissing. Nog dagelijks denkt hij aan haar terug en is hij dankbaar voor hun leven samen. Maar hij moet alleen verder met zijn verdriet.

Wat me het eerst opvalt als ik de woonkamer binnenkom, is het portret van Jannet, liefdevol lachend in de lens, met daarbij een gedroogde roos. Er liggen ook een kaars en enkele zilveren sieraden bij. ,,Die sieraden kan ik nog niet opruimen”, zegt Tjerk. Hij vertelt dat Jannet de halsketting met oorbellen kocht tijdens hun laatste vakantie in Frankrijk. ,,Ze kon zo van harte lachen, vooral als ze naar haar werk als onderwijzeres op school was geweest. Daar genoot ze zo enorm van!”

‘Depressie is een sluipmoordenaar die haar de baas is geworden’

Er hangt in de kamer nog een grote foto waar ze haar gezicht vooroverbuigt, en er staan foto’s van Tjerk en Jannet met hun twee – nu volwassen – zonen Gerben en Geert. Wat ook meteen in het oog springt, is een groot formaat prentenboek met de titel Raad eens hoeveel ik van je hou.

Open geworden

Tjerk van Dijk is heel open, waardoor het gesprek over de zelfdoding van Jannet geen beladen of ongemakkelijk onderwerp is. Het is voor hem een dagelijks en kostbaar onderwerp. Hij deelt zijn gevoelens zonder terughoudendheid. ,,Dat is een van de mooie dingen als gevolg van haar dood”, zegt hij. ,,Daarvóór had ik moeite met het verwoorden van mijn gevoelens, ook al zette ik daar dankzij Jannet gedurende ons huwelijk langzamerhand wel stappen in. Maar vanaf haar sterfdag ben ik in één keer open geworden, een cadeau van God.”

Op één maand na zouden Tjerk en Jannet dertig jaar getrouwd zijn geweest. ,,Ja, dat geeft wel aan dat ze echt niet meer kon”, knikt Tjerk. ,,Ze had te kampen met zware depressies. Die had ze ook weleens eerder gehad, maar sinds een tijd waren verschillende oorzaken uit haar jeugd – een periode waarin ze zich niet altijd begrepen voelde – naar boven gekomen. Het deksel was ervan afgegaan, ze onderdrukte het niet langer. Daar had ze hulp bij, we gingen er ook samen naartoe. Het wonderlijke was dat toen het deksel eraf was, Jannet ook in allerlei dingen opbloeide. Ze leerde vloeiend Duits en Frans spreken, ze ging pottenbakken, keramiek maken… allerlei talenten werden zichtbaar. Ze schreef gedichten, daarin kon ze ook uiten hoe ze zich als kind had gevoeld. Ze worstelde met die verhalen van vroeger.”

Die dag

Op een dag kwam Tjerk thuis, juist in een tijd dat hij een opleving bij Jannet meende te zien. ,,Dat klopte ook wel, maar het was achteraf gezien omdat ze een uitweg zag, ze had haar beslissing genomen. Ze heeft het zorgvuldig voor mij verborgen gehouden, ik zou er nooit in mee zijn gegaan. Had ze het maar gezegd, dan denk ik echt dat er nog wel een andere weg was geweest.” Die middag vond Tjerk haar, in hun huis. ,,Ik liep schreeuwend de straat op, gelukkig was daar een buurman die mij zag en hielp. Jannet heeft gezorgd dat ik haar gezicht niet zag, zodat ik daar geen nare herinneringen aan heb, en er was een liefdevol briefje. Ze heeft daarin voor mij gezorgd. Het allermoeilijkste vond ik het om het aan de jongens te vertellen. Dat was zo zwaar. Zo ongelooflijk zwaar.”

Worstel je met depressieve gedachten, denk je aan zelfmoord of heb je nu hulp nodig? Bel 113 of gratis met 0800- 0800-0113 of ga naar de website van 113 Zelfmoordpreventie voor hulp en coaching. 

Toch verder

,,Langzamerhand kwam de gedachte: wat wil ik nu? Ik ben predikant in hart en nieren, dat ging toch weer kriebelen. En ik werk nu als gereformeerd vrijgemaakt predikant in Smilde en Hooghalen. Ik geniet er enorm van, hoe dubbel het ook is.” Hij vertelt hoe moeilijk Jannet het vond om in de pastorie te leven. ,,Ze groeide op in een pastorie en zag hoe eenzaam dat kan zijn. In onze eerste jaren was ik predikant in Middelstum. Jannet vertelde later dat ze daar voor haar gevoel geen adem kon halen. Mede om die reden ben ik jarenlang dovenpredikant geweest. Ik reisde door heel Nederland om pastoraat en catechese te geven en te preken in dovendiensten. Toen dat stopte, ging ik op zoek naar alternatief werk, zoals leraar Godsdienst of Nederlands. Ik had het zonder enige moeite voor Jannet over om niet weer de pastorie in te gaan.”

,,Achteraf kan ik zeggen: dit was Gods weg met Jannet en mij, en dat is goed. Mijn enige vraag was: ‘Waarom moest zij op déze manier haar rust bereiken? Was dit nu nodig?’ Maar dat laat ik nu maar bij God. Mij hielp de tekst in Romeinen 8:28 (NBG): ‘Wij weten nu, dat God alle dingen doet meewerken ten goede voor hen, die God liefhebben.’

Haar daad snap ik nu helemaal, ik kan er met mededogen naar kijken. Depressie is een sluipmoordenaar, die ziekte is haar de baas geworden. Ze was hoogsensitief. Ze kon bijvoorbeeld niet naar verjaardagen omdat ze het verdriet van anderen aanvoelde en het haar niet meer losliet. Dat gold ook voor haar eigen, vaak oude verdriet. Ze kreeg haar verstand en gevoel niet meer bij elkaar.

Ze was bang dat ze haar hele leven zo door zou moeten, steeds weer zo depressief. Wat wilde ze graag bij haar Vader op schoot zitten, ze verlangde zo naar rust. Ze wist dat ze geaccepteerd was door God. Heel even was ik door haar zelfdoding bang dat ze God misschien kwijt was, maar haar laptop stond open bij het lied ‘Vader, ik kom in uw heiligdom binnen’, met in beeld stilgezet de regel ‘vol eerbied voor uw Heerlijkheid’. Ze wilde naar God toe, dat was een enorme troost voor mij.”

Lees ook het interview met schrijfster Anja de Jong: ‘Toen mijn broer stierf, spraken we daar niet over’ en het interview met freelance dominee Marga Haas, die herstelde van haar depressie

Verdriet

,,Ik ben mijn wederhelft kwijt, mijn lust en mijn leven. Ik mis haar enorm, ze is geen moment uit mijn gedachten. We deden alles samen, gingen uit eten, naar concerten, musea… Door haar hoogsensitiviteit kon ze genieten tot in haar tenen. Ze heeft mij ook leren genieten. In het begin was naar de supermarkt gaan het zwaarste. Jannet kon zo goed koken, ook daar genoten we van.

Toen moest ik boodschappen doen voor mij alleen, met lood in mijn schoenen. Na een jaar ongeveer kookte ik een keer sperziebonen met gehakt, met – vond ik zelf – een lekkere jus. Toen realiseerde ik me dat ik die maaltijd niet aan haar had gedacht. Daar heb ik van gehuild. Ik dacht bij iedere maaltijd aan haar.”

,,In het begin dacht ik: ‘Ik moet verder.’ Langzaam is dat veranderd in: ‘Ik wil verder.’ En: ‘Ik ben dankbaar dat ik verder mag.’ Ook al heb ik het naar mijn zin in het werk, het neemt mijn verdriet en gemis niet weg. Ik kan me niet voorstellen dat dat ooit verdwijnen zal. Toch is het wel anders. Nu is het goed zoals God het geregeld heeft. Eerst wilde ik haar voor mezelf zo graag terughebben. Maar de rust die ze nu heeft, kan ik haar niet bieden.”

Dubbel

,,God doet uit het slechte echt goede dingen voortkomen, ook voor mij. Soms kon ik in mijn leven mijn geloof niet goed voelen, maar dat is sinds Jannets overlijden anders. Ik voel dat God mij draagt. Ik heb veel steun aan de mensen in mijn kerk, aan onze jongens en vrienden en familie. Met mijn eigen vader had ik geen diep contact, maar die is sinds Jannets sterven zo open naar mij geworden, prachtig!

Ik dacht dat ik nooit weer zou kunnen genieten van een glas wijn, maar toch kan het. Maar niet zoals eerst. Ik zit nu alleen op een terrasje, met een boek. Een keer zat er een echtpaar van zo’n 85 jaar oud. Zo gezellig, zo mooi. Met Jannet had ik het er vaak over gehad hoe onze oude dag zou zijn. Ik kon dit stel wel iets aandoen! Maar ik vond het ook fantastisch, zoals ze samen genoten. Die dubbelheid, die is er voortdurend. Ik red me prima, ook alleen in huis. Als mensen vragen hoe het gaat, zeg ik: het gaat wel, maar het went niet.”

Dit interview is eerder gepubliceerd in Elisabeth Magazine (2020, editie 19). Ook de Elisabeth ontvangen? Neem een abonnement.

Tekst: © Elisabeth (Ineke Zuidhof)
Beeld: Henrieke van Assen

Elisabeth is een magazine dat ingaat op actuele geloofs- en levensvragen van mensen van vandaag. Het biedt op persoonlijke manier bemoediging en steun vanuit het christelijk geloof. Dat gebeurt in een gevarieerde mix met verhalen van mensen over hoe zij het geloof vertalen naar hun dagelijks leven, met informatieve achtergrondartikelen en reportages over relevante thema’s, een pastorale vragenrubriek, herkenbare columns en gedichten. Er is ook volop plaats voor schitterende natuurfotografie, kunst, humor, psychologie en duurzaam leven. Het magazine richt zich op iedereen vanaf 50 jaar. Bent u nog geen abonnee? Bekijk dan onze abonnementen en word lid!