Home Thema'sGeloven Mogen we iemand straffen?

Mogen we iemand straffen?

door Daniëlle Heerens

Als iemand jou onrecht aandoet, hoe reageer je dan? Keer je hem de andere wang toe, waartoe Jezus ook oproept in de Bergrede? ‘Maar… je laat toch niet over je heen lopen? Mogen we iemand dan niet straffen als hij of zij kwaad doet?’ Een zoektocht naar de betekenis van de linkerwang die zo veel ongemak oproept.

Dat ongemak is niet vreemd. Als wij onrecht laten gebeuren, zal een flink aantal mensen daarvan misbruik maken. Toch? En lezen we niet op andere plaatsen in de Bijbel dat we voor kwetsbare en onderdrukte mensen moeten opkomen? Dat vraagt dat je soms ook je tanden moet laten zien.

In het Oude Testament staat dat dit eerlijk moet gebeuren: een oog voor een oog, een tand voor een tand (Leviticus 24:19-20). Geen ongebreidelde wraak, maar de dader hetzelfde aandoen. Jezus kende deze wet en haalt hem ook aan, maar Hij gaat verder. Jezus vraagt radicale zachtmoedigheid van ons: geef meer of doe meer dan gebruikelijk is. Wil iemand je onderkleed afnemen, geef dan ook je bovenkleed. Dwingt iemand je een mijl met hem te lopen, ga er dan twee. Je moet zelfs voor je vijanden bidden!

Macht
Is dat echt de bedoeling van deze teksten uit de Bergrede? Laten we eerst eens inzoomen op die rechter- en linkerwang. Als je iemand op de rechterwang slaat, doe je dat met de bovenkant, de rug van je hand. Dat is dus geen volle mep, maar een neerbuigende tik. Het gaat hier dus niet om een vechtpartij, maar om een vernedering of belediging. De een stelt zich boven de ander.

Als het slachtoffer vervolgens zijn linkerwang toekeert, kijkt hij eerst de dader aan. Met zijn blik kan het slachtoffer uitstralen: ik ben jouw gelijke, jij staat niet boven mij. Op deze manier wordt de dader van zijn macht beroofd. Die linkerwang toekeren is dus geen lafheid, maar vraagt juist veel moed. En het kan iets oproepen bij de dader.

Poolse priesters
In 1945 bevrijdden Amerikaanse militairen het concentratiekamp Dachau. De voormalige kampbewakers werden op een rij gezet met een bord om hun hals. Gevangenen moesten erlangs lopen en een krijtstreep zetten bij de bewakers die hen hadden geslagen, gemarteld of vernederd. Een groep Poolse priesters reageerde anders. Zij liepen de kampbewakers zwijgend voorbij en keken de daders aan. De priesters praatten het onrecht niet goed, maar lieten zich er ook niet door overmeesteren. Zij wilden hun beulen niet met gelijke munt terugbetalen. Sommige mensen duiden dit als een weg van liefde.

Patroon
Hoe kunnen wij in ons alledaagse leven deze linkerwang in de praktijk brengen? In onze ‘beschaafde’ tijd gaan wij niet zo snel met elkaar op de vuist, wij delen geen tikken uit. Waarschijnlijk doen wij elkaar vooral kwaad met woorden. We oordelen over anderen, praten nog weleens achter iemands rug om. Ook zit in ons het verlangen om het anderen betaald te zetten als we slecht behandeld worden. De ene keer gaat het er geniepig aan toe, een andere keer recht voor z’n raap. Denk maar aan een ruzie met de buren, een onverzoenbaar conflict in de familie, fricties in een relatie of harde standpunten in de kerk.

Wat gebeurt er als we in deze situaties aan die linkerwang denken en niet het slechte wensen of opzoeken voor degene die ons kwaad doet? Radicale zachtmoedigheid zorgt ervoor dat een patroon doorbroken wordt. Dan gebeurt er iets heel anders dan iedereen verwacht! Dat kan iets teweegbrengen bij jezelf en die ander. Als je de gemeenheid van de ander niet als maatstaf neemt, ben je ook geen tegenpartij meer. Misschien denkt die ander zelfs: ‘Waar ben ik eigenlijk mee bezig?’

Houding
Mooi, maar wat nog wringt is ons rechtvaardigheidsgevoel. Want iemand die onrecht doet, moet toch gestraft of gestopt worden? Jazeker. Ik denk ook niet dat de teksten in de Bergrede pleiten voor het sluiten van gevangenissen of het stoppen van onrecht tegen kwetsbare mensen. Wat Jezus van ons vraagt, is een houding, een leefwijze, waarbij je het kwaad niet terugkaatst, maar het goede voor de ander zoekt. Het blijft een lastige linkerwang, want die houding vraagt moed. Je gaat de confrontatie aan met jezelf en de ander. Geen confrontatie met vuisten of harde woorden, maar een met liefde en mededogen.

Tekst: © Elisabeth (Jeanet Aartsen)

Elisabeth is een magazine dat ingaat op actuele geloofs- en levensvragen van mensen van vandaag. Het biedt op persoonlijke manier bemoediging en steun vanuit het christelijk geloof. Dat gebeurt in een gevarieerde mix met verhalen van mensen over hoe zij het geloof vertalen naar hun dagelijks leven, met informatieve achtergrondartikelen en reportages over relevante thema’s, een pastorale vragenrubriek, herkenbare columns en gedichten. Er is ook volop plaats voor schitterende natuurfotografie, kunst, humor, psychologie en duurzaam leven. Het magazine richt zich op iedereen vanaf 50 jaar. Bent u nog geen abonnee? Bekijk dan onze abonnementen en word lid!