,,In de kerstnacht is de kerk een baken van licht op de Wallen, een gezegende plek.” Cantor Herman Mussche is sinds 2018 verbonden aan de Sweelinck Cantorij van de Amsterdamse Oude Kerk, een kerkgemeenschap in de rosse buurt van de hoofdstad. Ieder jaar selecteert hij met veel plezier alle muziek voor de kerstperiode. ,,Vaak begin ik direct na kerst al met de voorbereiding van het volgende jaar.”
Herman (41) wijdt zijn leven vol overtuiging aan de kerkmuziek. ,,Muziek kan je opheffen naar een ander niveau, hoger dan de wereld van cijfers en feiten. Voor mij is muziek een manier om iets van het Goddelijke te ervaren. Als in een dienst alle dingen op zijn plek vallen, kan dat een spirituele ervaring geven. Ik geloof niet dat geloof zonder zingen kan, en dat geldt zeker voor kerst. Zoals de engelen in de kerstnacht al zongen, zo zingen we nu nog steeds over de geboorte van het Christuskind in deze wereld.
Dirigent
De liefde voor muziek is bij Herman al jong ontstaan. ,,Ik groeide op in Balkbrug, een dorpje naast Staphorst. Na drie zussen en een broer werd ik geboren, het nakomertje. Ons gezin was niet heel muzikaal, maar er werden thuis gewoon psalmen gezongen. Ik kom oorspronkelijk uit de Gereformeerde Bond. We hadden thuis een orgel. Daar speelde ik graag en veel op. Op een zeker moment werd ik naar les gestuurd, eerst bij de bovenmeester en later bij Harm Hoeven in Rouveen. Ik heb lang getwijfeld over het conservatorium. Voor een musicus is het toch een uitdaging om werk te vinden in de muziek. Vervolgens ben ik met orgel en kerkmuziek begonnen, daarna koordirectie in Den Haag en Tilburg. Nu ben ik in de eerste plaats dirigent. Orgel spelen is wel leuk, maar ook een beetje alleen. In een koor heb je interactie, dat vind ik leuk. Je creëert iets samen met andere mensen.”
De Cantorij
Sinds 2018 werkt Herman als cantor in de Oude Kerk, een kerk die ‘open staat voor mensen van alle soorten, maten, geuren en kleuren’. Herman: ,,Het is een mooie plek om te werken. Vroeger was het koor de fysieke plek waar de priesters waren. Tegenwoordig is de Cantorij een koor dat vanuit de traditie een belangrijke bijdrage levert aan de liturgie. Samen met de dienstdoend predikant bereid ik de diensten voor. Ook de vesper of de Evensong ’s avonds. Als dirigent van de cantorij zorg ik voor de gezongen onderdelen in de liturgie. Van nature ben ik iemand die liever op de achtergrond functioneert, in mijn werk kan dat absoluut niet. Als de Cantorij er niet is, zing ik alleen.”
Sweelinck bespeelde als stadsorganist van Amsterdam het orgel van de Oude Kerk
De Oude kerk heeft een lange muzikale geschiedenis. ,,Sweelinck, een van Nederlands bekendste componisten bespeelde als stadsorganist van Amsterdam het orgel van de Oude Kerk. Hij ligt hier ook begraven. De Cantorij is naar hem vernoemd en bestaat uit zestien tot twintig goed getrainde liefhebbers. Voor een groot deel zijn het gemeenteleden, maar er zijn ook mensen van buiten de stad. In de diensten zingen we veel werken van Sweelinck.”
Adventstijd
Herman geniet als kerkmusicus van de adventstijd en de kerstperiode ook al is het een drukke tijd voor hem. ,,Het is een mooie tijd met veel muziek, warmte, gezelligheid en vriendelijkheid. Er zijn verschillende kerstvieringen in de Oude Kerk. Daar ben ik allemaal bij betrokken als dirigent van de cantorij. Tijdens de avonddienst van de eerste adventszondag houden we bijvoorbeeld een Advent Procession. De Cantorij loopt dan al zingend vanuit het westen van de kerk naar het oosten, het licht tegemoet. Elke adventszondag wordt het steeds meer kerst. Die opbouw in de diensten vind ik prachtig.
Elke adventszondag wordt het steeds meer Kerst
Dit jaar organiseren we een Festival of Lessons and Carols. Dat vertelt het verhaal van de val van de mensheid, de belofte van de Messias en de geboorte van Jezus in negen korte Bijbellezingen of -lessen uit Genesis, de profetische boeken en de evangeliën, afgewisseld met het zingen van kerstliederen, hymnen en koorliederen.”
Volkskerstzang
Ook buiten de Oude Kerk is Herman actief rond kerst. ,,De zondag voor kerst werk ik met mijn koor Cantiago mee aan de volkskerstzang in de Jacobikerk in Utrecht. Voor mij begint de volgende kerst direct nadat de kerst is afgelopen. Ik luister cd’s en zoek naar muziek. Zo ontstaan de ideeën voor volgend jaar december. Persoonlijk ben ik heel blij dat ik me elk jaar mag bezighouden met kerstmuziek.”
Is het niet ingewikkeld om elk jaar weer enthousiast met een terugkerend feest aan de slag te gaan? ,,Je moet jezelf wel steeds blijven uitdagen, een frisse instelling houden en steeds weer andere stukken doen. Tegelijkertijd moet je er ook een beetje voor waken dat alles anders moet. Mensen komen vooral voor het goede gevoel. Natuurlijk willen ze wel verrast worden, maar ze willen ook samenzijn ervaren. Een gedeelte van de muziek komt altijd weer terug. Dat hoort erbij, anders wordt het geen kerst.”
Once in Royal David’s City
Herman heeft zelf zeker voorkeuren in de liederen die hij niet én wel wil missen.,,Sowieso het ‘Hark the herald angels sing’ of in het Nederlands ‘Hoor de engelen zingen de eer’ met de mooie tekst van Willem Barnard. Het gloria jubelt zo lekker! Dat lied heeft mijn voorkeur boven het ‘Ere zij God’ dat op veel plaatsen wordt gezongen. Dat voeren we in de Oude Kerk nooit uit. De melodie vind ik militaristische en al die herhalingen… Bij ‘Stille nacht’ heb ik geen reserves. De muziek roept de sfeer op die bij de tekst past. Dat geldt ook voor ‘Er is een roos ontloken’. De prachtige melodie van Pretorius past bij de gevoeligheid van de roos die ontluikt uit de barre wintergrond. Woord en toon moeten elkaar versterken.
Het gloria jubelt zo lekker
‘Once in Royal David’s City’ is toch wel mijn favoriet: ‘Bethlehem, oh uitverkoren stad in ’t veld van Efrata’. Eén zanger die dan solo het eerste vers begint en vervolgens het koor dat met z’n allen antwoordt en dan de gemeente die erbij komt. Dat geeft zo’n mooie opbouw in sfeer en maakt het heel aansprekend in combinatie met de tekst en melodie. De zinsnede dat ‘trouw en goedheid zullen wonen in het land’ spreekt me aan.”
Kerstnachtdienst
Ook al is Herman al jarenlang actief als kerkmusicus, de sfeer rond de kerstdagen raakt hem nog steeds. ,,Het kan in de Oude Kerk behoorlijk koud zijn, maar ik vind met kerst de sfeer in de versierde kerk prachtig. Met de kaarsen in de kerstnacht is de kerk een baken van licht op de Wallen, een gezegende plek. Ik houd zelf erg van het beeld van licht en duisternis. De kerstboodschap vertelt mij hoe in de duisternis het licht terugkomt. Het licht dat klein begint met een kind. Toch zal dat kleine licht het duister overwinnen. Ik denk dat die boodschap nog altijd actueel is en ook altijd is geweest. Als je denkt dat er alleen maar duisternis is, kan er toch iets nieuws beginnen.
De kerstboodschap vertelt mij hoe in de duisternis het licht terugkomt
Tijdens de kerstnachtdienst is de Oude Kerk met name een plek waar we mensen verwelkomen die de rest van het jaar zelden in de kerk komen. Mensen krijgen iets mee op deze bijzondere plek. In hoeverre ze hun bezoek verbinden met Jezus en God, is de vraag. Ze komen vooral om met elkaar samen te zijn. Maar natuurlijk komt het kerstverhaal in de liederen en in de muziek en de lezingen naar voren. Vorig jaar was het ineens een stuk drukker dan we verwachtten. Wanneer al die mensen dan met elkaar in de kerstnachtdienst een kaarsje aansteken en zingen, dan is dat het mooiste wat er is. Echt een kippenvelmoment.”
A Christmas Blessing Geniet van ‘A Christmas Blessing’ van Philip Stopford tijdens het Festival of Lessons and Carols 2019. Door kamerkoor Cantiago onder leiding van Herman Mussche. https://www.youtube.com/watch?v=Ac0BLKOcYPY May the joy of the angels, The gladness of the shepherds, The worship of the wise men And the peace of the Christ child be yours, Be yours this Christmas. May Christ, who by his incarnation Gathered into one all things earthly, All things heavenly, And fill you with joy, Fill you with joy and peace. And the blessing of God The Father and the Son And the Holy Spirit Be with you and remain with you always, With you always, and remain with you always. Amen Moge de vreugde van de engelen, De blijdschap van de herders, De aanbidding van de wijzen En de vrede van het Christuskind je vervullen deze kerst. Moge Christus, die door zijn vleeswording alles op aarde en in de hemel samenbindt, je vervullen met vreugde en vrede. De zegen van God, de Vader en de Zoon, en de heilige Geest zal bij je zijn, zal altijd bij je zijn. Amen
Tekst: Inge-Mirjam Bosveld
Beeld: Elisabeth Ismail
Het hele interview lees je in ons Kerstnummer (Elisabeth Magazine nr. 21-2024).
Gun jezelf een Kerstcadeau en neem een jaarabonnement op Elisabeth met 50 % korting!
